درسنامه آموزشی کار و فناوری کلاس نهم

طراحی و ساخت پلاک مسی

ابزار مورد نیاز:

ورق مسی: این ورق با ضخامت‌های متفاوت در بازار عرضه می‌شود. رنگ آن قرمز است و با حرارت و رطوبت قرمزی آن تغییر می‌کند. ضخامت مناسب برای ساخت پلاک مسی 0/1 میلی‌متر می‌باشد (شکل 2-11- الف).

قلم نیم‌برُ: یکی از قلم‌های قلم‌زنی است. در این مرحله از کار، از این قلم برای ایجاد فرورفتگی و برجسته کردن سطوح استفاده می‌شود (شکل 2-11- ب).

سنباده چوب: سنباده نرمی است که از آن برای تبدیل چوب بستنی به قلم نیم‌بر استفاده می‌شود (شکل 2-11- پ).

چوب‌بستنی: در صورتی‌که تهیهٔ قلم نیم بُر برایتان مقدور نباشد می‌توانید از چوب‌بستنی، که نوک آن را قبلاً به وسیلهٔ سنباده نرم شبیه قلم نیم‌بُر ساخته‌اید، استفاده کنید (شکل 2- 11- ت).

قلم خوشه: این قلم نیز از قلم‌های قلم‌زنی است و از آن جهت ایجاد بافت استفاده می‌شود (شکل 2-11- ث).

قلم‌مو: برای آغشته کردن ورق مس به قیر رقیق شده با تینر، استفاده می‌شود (شکل 2-11- ج).

قیچی: قیچی ابزاری است که از نوک آن برای برش ورقهٔ مسی استفاده می‌شود (شکل 2-11- چ).

خودکار: از نوک آن برای انتقال طرح، برجسته کردن خطوط طرح و همچنین ایجاد بافت استفاده می‌شود. بهتر است وقتی از آن استفاده شود که جوهرش تمام شده باشد تا باعث آلودگی سطح کار و دستانتان نشود (شکل 2-11- ح).

روزنامه: از روزنامهٔ چندلا برای زیرکار (ورق مسی) استفاده می‌شود تا بستری نرم ایجاد کند و عملیات برجسته‌کاری راحت‌تر انجام شود.

وسایل دیگر: قیر، دستکش پارچه‌ای، سیم ظرف‌شویی، دستمال نخی، اجاق گاز به همراه هواکش، ماسک و انبردست.

مرحلۀ 1- ترسیم روندنما

در این مرحله با توجه به آنچه در پودمان الگوریتم آموختید، روندنمای طراحی و ساخت پلاک مسی را با رایانه ترسیم کنید.

مرحلۀ 2- انتقال طرح

از طرحی که در پودمان ترسیم با رایانه آماده کرده‌اید، روی کاغذ ${{A}_{4}}$ پرینت بگیرید (شکل 3-11).

اضافه‌های طرح پرینت شده را برش دهید. سپس آن‌را بر روی ورق مسی قرار دهید، دو طرف آن را چسب بزنید تا هنگام کار حرکت نکند و با کمی فشار خودکار طرح را بر سطح ورق مسی منتقل کنید، به طوری که طرح از پشت ورق مسی دیده شود (شکل 4-11).

شکل 4-11 نحوه انتقال طرح روی ورق مسی

زیر نظر معلم خود، ورق مسی را با قیچی در ابعاد $12\times 12$ سانتی‌متر برش دهید (1 عدد).

مرحلۀ 3-  برجسته‌کاری

روش‌های برجسته‌کاری: 1- برجسته‌کاری خطوط طرح،  2- برجسته‌کاری سطوح طرح

قبل از شروع کار اصلی روی قسمت‌های دور ریز ورقهٔ مسی، چند طرح ساده به صورت آزمایشی ایجاد کنید، تا میزان فشار ابزار بر روی ورق را تجربه کنید.

پس از انتقال طرح بر روی ورق مسی، آن را به پشت برگردانید و خودکار را با کمترین فاصله در قسمت داخلی طرح کنار خطوط بگذارید و با کمی فشار دست، دورادور خطوط را گود کنید (شکل 5-11- الف).

مجدداً ورق مسی را به رو برگردانید و خودکار را در قسمت داخلی و کنار خطوط قرار دهید و با کمی فشار دست، دورادور خطوط طرح را گود کنید (شکل 5-11- ب).

حال ورق را به پشت برگردانید و طرح‌های دایره‌ای شکل و گلبرگ‌ها را با قلم نیم‌بُر و یا در صورت عدم دسترسی به این قلم با چوب بستنی با کمی فشار دست گود کنید (برجستگی سطح) (شکل 5-11- پ).

ورق را به رو برگردانید، خواهید دید طرح برجسته شده است. حال برای اینکه برجستگی طرح بهتر دیده شود زمینه طرح را که با هاشور نشان داده شده است، با قلم نیم‌بُر به‌آرامی گود کنید (برجستگی سطح) (شکل 5-11- ت).

برای اینکه برجستگی خطوط طرح بهتر دیده شود با قلم نیم‌بُر، و در صورت دسترسی نداشتن به این قلم، با چوب‌بستنی سطوح زمینهٔ طرح، که با هاشور نشان داده شده است را به‌طور یکنواخت با فشار ملایمِ دست گود کنید. خواهید دید درخشندگی خطوط دوچندان می‌شود.

شکل 5-11 روش برجسته کاری

مرحلۀ 4- بافت

می‌توانید با فشار قلم خوشه یا با خودکار، سطح ناهمواری را بر سطح ورق مسی ایجاد کنید. این سطح ناهموار و تفاوت سطح زبر و نرم را بافت می‌گویند (شکل 6-11).

شکل 6-11- نحوۀ اجرای بافت

در شکل 7-10 نمونه‌های دیگری از بافت را ملاحظه می‌کنید.

شکل 7-11- نمونه‌هایی از بافت